Grenzen opnieuw voelen na narcistisch misbruik

Een collega vraagt of je zaterdag haar shift kan overnemen. Je zegt ja voor je er goed over nagedacht hebt. Pas 's avonds, in de zetel, voel je hoe moe je bent. Je bent geïrriteerd, op haar en op jezelf. Je vraagt je af waarom je weer ja zei, terwijl je die zaterdag zo nodig had om bij te komen.

In deze blog kijk ik met je naar waarom je na narcistisch misbruik pas zo laat merkt dat iets of iemand over je grens ging, en hoe je dat stap voor stap weer vroeger leert voelen.

Waarom je je grenzen zo laat voelt

In een relatie met narcistisch misbruik had een grens bijna altijd een prijs. Zei je nee, dan volgde er stilte, kwaadheid of een verwijt. "Je bent egoïstisch." "Na alles wat ik voor jou doe." Je leerde dat de spanning minder hoog opliep wanneer je je eigen gevoel opzijzette. Zo werd ja zeggen een manier om jezelf te beschermen.

Na jaren gaat dat vanzelf. Je lichaam geeft nog altijd een signaal. Alleen merk je het pas op wanneer je alleen bent en de spanning wat zakt. Dan komen de late signalen: moeheid, prikkelbaarheid, slecht slapen, piekeren, of boosheid op jezelf.

Ook nu de relatie voorbij is, blijft dat automatische ja vaak bestaan. Je lichaam heeft geleerd dat een nee onveilig was, en het maakt weinig onderscheid tussen jouw ex en de mensen die het goed met je menen. Zo zeg je ook tegen je zus, je collega of je buurvrouw ja voor je weet wat je zelf wil.

Ilse is 52 en sinds een jaar gescheiden van Marc, na achttien jaar samen. In hun relatie ging Marc regelmatig over haar grenzen. Gaf ze haar mening of zei ze dat iets te veel was, dan negeerde hij haar dagenlang. Hij zei dingen die bleven nazinderen, over haar lichaam, over haar familie, over hoe weinig ze voorstelde. Een paar keer kwam hij met gebalde vuisten zo dicht bij haar staan dat ze niet meer durfde te bewegen. Ilse leerde haar mening voor zich te houden. Ook als ze ja zei, vond Marc altijd wel iets om kwaad over te worden. Ja zeggen maakte de stormen hoogstens wat korter.

Op een avond belde haar zus. Ze begon een nieuwe job en vroeg of Ilse elke woensdagnamiddag voor de kinderen kon zorgen. Ilse zei ja nog voor haar zus was uitgesproken.

Na het telefoongesprek voelde ze een knoop in haar maag. Ze schoof het weg. Haar zus had hulp nodig, en Ilse hield van haar neefjes.

Na drie weken sliep ze op dinsdagavond slecht. Op woensdag was ze kortaf tegen de kinderen en 's avonds was ze uitgeput. Haar zus bedankte haar elke week hartelijk. Ilse was constant moe en boos op zichzelf omdat ze had toegegeven aan iets die voor haar eigenlijk niet haalbaar was.

Ilse is een verzonnen naam. Haar verhaal is samengesteld uit wat veel vrouwen herkennen.

Een kleine oefening: tijd nemen voor je antwoordt

Je grenzen vroeger voelen begint met een kleine pauze tussen de vraag en je antwoord. In die pauze krijg je de kans om te luisteren wat lukt voor jouw lichaam en mentaal welzijn.

1. Kies één zin. Kies een zin die je kan gebruiken wanneer iemand je iets vraagt, bijvoorbeeld: "Ik laat het je morgen weten." of "Ik kijk even in mijn agenda en ik bel je terug."
2. Voel jouw ja. Neem een rustig moment voor jezelf. Stel je voor dat je ja zegt. Let op wat er gebeurt in je buik, je schouders en je adem.
3. Voel een ander antwoord. Stel je nu voor dat je nee zegt, of ja met een aanpassing, zoals: "Ik kan om de twee weken." Wat voel je nu?

Je hoeft nog niets te beslissen. Merk alleen op welk antwoord meer ruimte geeft in je lichaam. Dat is vaak het antwoord dat bij jou past.

In het begin voelt het ongemakkelijk om niet meteen te antwoorden. Na een paar keer wordt die zin een gewoonte, en krijg je telkens wat meer tijd om te voelen wat je wil.

Tot slot

Jarenlang heb je je eigen gevoel opzijgezet om jezelf te beschermen. Dat verander je in kleine stappen. Elke keer dat je even tijd neemt voor je antwoordt, voel je beter wat jij wil.

Wil je hier verder rond werken, dan is er het tweede deel van mijn cursus "Loskomen en herstellen na narcistisch misbruik", met als ondertitel Grenzen, zelfwaarde en verbinding. De eerste module gaat helemaal over je grenzen opnieuw leren voelen en bewaken, met schrijfoefeningen, werkbladen en oefeningen voor je lichaam. Je kan dit deel apart kopen op deze website. Je werkt in je eigen tempo, op de momenten dat het voor jou past.